Góry, galerie, foto, artykuły, aktualności górskie - Górska Gazeta Internetowa - www.gory.info

GGI - Górska Gazeta Internetowa











Szukaj w artykułach GGI:





NeoServer

WWW.COTG.GORY.INFO - serwis aktualności górskich
Górska Gazeta Internetowa

ISSN 1731-3724             


Biblioteka górska


Mariusz Zaruski

Na bezdrożach tarzańskich




Zarys rozwoju narciarstwa i zimowej turystyki polskiej w Tatrach

Dzieje narciarstwa i zimowej turystyki polskiej w Tatrach można podzielić na trzy okresy.
Okres pierwszy, od roku 1891 do roku 1902, zawiera pierwsze próby zimowych wycieczek, bez pomocy nart. Okres drugi, od roku 1902 do roku 1907, to czas pierwszych wycieczek zbiorowych, przeważnie narciarskich. Wreszcie trzeci okres, od 1907 do roku 1913, w którym odbywa się planowe zwiedzanie Tatr, urządzanie kursów narciarstwa, zaopatrywanie schronisk na zimę, kształcenie przewodników do celów narciarstwa i zimowej turystyki, znaczenie dróg zimowych itp.

OKRES I: 1891-1902.
Pierwszy opis zimowej wycieczki w Tatry podaje artykuł Leopolda Świerza, drukowany w "Pamiętniku Towarzystwa Tatrzańskiego" w r. 1892. Artykuł ten zawiera wzmiankę o wycieczce do Morskiego Oka E. Paulego, ks. Roszka, B. Próchniewskiego, dra Kozłeckiego i F. Tabeau, która miała miejsce dnia 28 lutego 1891 roku. Uczestnicy jej dojechali wówczas do Schroniska Pola, skąd dalszą drogę odbyto pieszo. Zdaje się, że wycieczkę tę można uważać za pierwszą zimową podjetą w celach turystycznych.
Nieliczne bardzo w tym czasie wycieczki odbywali: w r. 1894 Jan Grzegorzewski z kilku przewodnikami przez Zawrat do Morskiego Oka; prof. Karol Potkański z przewodnikami w latach dziewięćdziesiątych na Kasprową Czubę, Przełęcz Goryczkową, Czerwone Wierchy i Krzyżne. Wycieczki te, rozumie się, odbyły się bez pomocy nart. Ciekawy wszakże jest fakt, że w tymże 1894 r. (a zatem o trzy lata wcześniej niż pierwsza wycieczka J. Schnaidera i M. Małaczyńskiego w Karpatach) Stanisław Barabasz i Jan Fischer pierwsi zastosowali narty do celów turystycznych, odbywając przy ich pomocy wycieczkę do Czarnego Stawu pod Kościelcem. Nie znalazła ona jednak naśladowców i 8 lat mija, za nim o nartach przypomniano sobie znowu.
Okres ten charakteryzuje zupełna (wśród ogółu ówczesnych turystów) nieznajomość gór w zimie i niemal zabobonny strach przed ich niebezpieczeństwami. Wycieczki wszystkie są dziełem turystów lub podróżników obeznanych już z Tatrami w lecie.

OKRES II: 1902-1907.
Wycieczki, wciąż sporadyczne, w okresie tym powtarzają się dość często. Inicjatorem ich jest znów Stanisław Barabasz, dyrektor miejscowej szkoły Szkoły Zawodowej. On pierwszy wprowadza narty do Zakopanego. Towarzyszami jego w tym czasie byli: Jan Fischer, dr Kuliński, K. Celewicz, A. Góraś, K. Brzozowski, J. Reut i S. Drozdowski. Wycieczki ograniczają się na razie do Czarnego Stawu i Przełęczy pod Kopą Kondracką, na którą w r. 1903 wchodzi S. Barabasz z J. Fischerem i drem Kulińskim.
W r. 1904 Mariusz Zaruski z towarzyszami zwiedza Giewont, Kopę Magury, Liliowe, Pośrednią i Skrajną Turnię i Przełęcz Kondracką.
W r. 1905 zostały po raz pierwszy na nartach zwiedzone: Małołączniak, Kopa Kondracka przez Stan. Barabasza z towarzyszami. W tymże Ada Świderska z przewodnikiem Klimkiem Bachledą wchodzi na Przełęcz Pyszniańską, Błyszcz i Bystrą. Janusz Chmielowski z przewodnikiem Klimkiem Bachledą wchodzi na Przełęcz Suchą. Największa w tym roku była wycieczka Janusza Chmielowskiego (i dra. K. Jordana) z przewodnikami (w licznie ich Klimek Bachleda) na Gierlach.
W 1906 r. odbywają się dość liczne wycieczki, przeważnie narciarskie, w tereny już zwiedzone. Nowe drogi narciarskie znajduje M. Zaruski z towarzyszami: na Giewont (od Małej Łaki) z K. Młodzianowskim i S. Witkiewiczem, na Przełęcz Iwaniacką i inne.
W roku tym odbyła się pierwsza daleka (5-dniowa) wycieczka narciarska S. Gettera, K. Młodzianowskiego i M. Zaruskiego przez przełecz Tomanową i Dolinę Cichą do Podbańskiej. W powrocie z tej okrężnej wycieczki wchodzą turyści na Osobitą.
W r. 1907 M. Dudryk, Z. Klemensiewicz, R. Kordys i Pręgowski zwiedzają Dolinę za Mnichem; S. Barabasz, M. Zaruski i S. Zdyb z towarzyszami wchodzą na Szczerbę w Giewoncie.
Poważną w roku tym wycieczką i mającą przełomowe znaczenie, albowiem skierowała ona narciarstwo na wysokie szczyty, była wycieczka J. Borkowskiego i M. Zaruskiego przez Zawrat (I przejście na nartach Zawratu) na Kozi Wierch; ze skalnych - wycieczka J. Maślanki na Świnicę.
Myśl założenia towarzystwa narciarskiego, powzięta jeszcze w r. 1906, została urzeczywistniona dnia 28 lutego 1907 r. założeniem Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy Towarzystwa Tatrzańskiego.
Charakterystyczną cechą wycieczek w tym okresie przedsiębranych jest znaczna doza śmiałości i niedocenianie niebezpieczeństwa lawin śnieżnych. Wycieczki mają cele wyłącznie turystyczne.

OKRES III: 1907-1913.
Z chwilą założenia towarzystwa narciarskiego i przeprowadzenia w tymże roku 1907 pierwszego kursu jazdy na nartach (który był prowadzony w pierwszym dniu przez por. H. Bobkowskiego, przez siedem dni następnych przez M. Zaruskiego) podnosi się bardzo umiejętność jazdy na nartach, co umożliwia urządzanie wycieczek dalszych i trudniejszych. Kursy odbywają się co roku, i jak w pierwszych latach, trwają bez przerwy przez całą zimę, a ćwiczenia - raz albo dwa razy w tygodniu,
W okresie tym na całym ruchu narciarsko-turystycznym wyciska piętno swe założone towarzystwo, pod którego wpływem wycieczki przybierają cechy działalności odkrywczej i przy tym planowej. Zaopatrzenie przez Zakopiański Oddział Narciarzy T.T. czterech schronisk w górach akcję tę ułatwia; wyznaczone drogi narciarskie, obok wyszkolenia przewodników zimowych, umożliwiają liczniejszym kołom narciarzy odbywanie wycieczek w Tatry. w niemałej mierze przyczynia się do tego wydanie w r. 1908 przez Krajowy Związek Turystyczny w Krakowie, wspólnie z Zakopiańskim Oddziałem Narciarzy T.T., pierwszego obszerniejszego w polskim języku "Podręcznika narciarstwa" H. Bobkowskiego i M. Zaruskiego. Narty idą na służbę turystyki, a nawet niemało wycieczek odbywa się bez ich pomocy.

Na Zaworach w r. 1908. Od lewej: Roman Kordys i Mariusz Zaruski. Fot. Mieczysław Karłowicz.

Nie podobna wyliczyć tu wszystkich wycieczek, zwłaszcza że wiele z nich było powtarzanych. Oto główniejsze w roku 1908 zostają po raz pierwszy w zimie zwiedzone Krzesanica i Ciemniak (J. Lesiecki i F. Antoniak); Żółta Turnia, Kościelec i Wołoszyn (M. Karłowicz i R. Kordys); Zawory (M. Karłowicz, R. Kordys i M. Zaruski, którzy odbywają daleką wycieczkę przez Liliowe, Przełęcz Koprową do Jeziora Szczyrbskiego, a dwaj ostatni nadto wchodzą na Basztę Skrajną i przez Polski Grzebień wracają do Zakopanego); Granat Zadni i Pośredni (H. Bednarski i S. Zdyb).
Za inicjatywą i staraniem Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy, a kosztem Towarzystwa Tatrzańskiego przerobiono na zimę i zaopatrzono w niezbędne sprzęty i opał schronisko T.T. na Hali Gąsienicowej, co umożliwiło szereg wycieczek w tej okolicy. Zabiegi wiceprezesa Oddziału, śp. Mieczysława Karłowicza, i M. Zaruskiego, ażeby unormować sprzedaż artykułów turystycznych i narciarskich i mieć je na miejscu, uwieńczone zostały pomyślnym skutkiem, gdyż Spółka Handlowa w Zakopanem za ich radą zaprowadziła wzorowo urządzony dział towarów sportowych i turystycznych.
W r. 1909 zwiedzone zostały: Kamienista (L. Barabasz, S. Barabasz, J. Grabowski, M. Zaruski i S. Zdyb); Żłobisty, Batyżowiecki oraz Turnie Śląska, Granacka i Dwoista (Z. Klemensiewicz i J. Maślanka).
W r. 1910: Granat Przedni (W. Majewski. W. Pawlica, M. Zaruski i S. Zdyb); Mnich (H. Bednarski, J. Cybulski, J. Lesiecki, L. Loria, S. Zdyb i W. Goetel); Mnich II (H. Bednarski, J. Lesiecki, L. Loria i S. Zdyb); Orla Baszta (M. Zaruski i A. Litwinowicz); Wierch Starorobociański, Kończysta nad Jarząbczą i Raczkowa Czuba (H. Bednarski, J. Cybulski, S. Jaworski, G. Kaleński i J. Lesiecki); Ornak (ci sami bez G. Kaleńskiego i J. Lesieckiego); Bystra (J. Borkowski, G. Kaleński, M. Zaruski i S. Zdyb); Kozi Wierch (pierwsze wejście Żlebem Kulczyńskiego) i Rysy (pierwsze wejście od Morskiego Oka) (ks. W. Gadowski z przewodnikiem Jakubem Wawrytką); Mała Buczynowa Turnia i Kosista (H. Bednarski, J. Lesiecki, M. Zaruski i S. Zdyb (Wejściem M. Zaruskiego, J. Landego i J. Małachowskiego przez Kozie Czuby na Kozi Wierch w r. 1913 zostało zakończone, z drobnymi przerwami, pierwsze przejście Orlej Perci w zimie od Zawratu po Krzyżne.)); Przełęcz Mięguszowiecka pod Chłopkiem, Mięguszowiecki Szczyt nad Czarnym, Hińczowa Turnia, Wołowiec Mięguszowiecki i Ganek (M. Lerski i J. Maślanka). Oprócz tego szereg innych pomniejszych szczytów i przełęczy.
W roku tym Zakopiański Oddział Narciarzy T.T. urządził i zaopatrzył ostatecznie w sprzęty i opał szałas dzierżawiony od Zarządu Dóbr Zakopane na Hali Pysznej, przerobiwszy go na schronisko. Częściowo szałas ten był zaopatrzony już w r. 1909.
W r. 1911 zwiedzone zostały: Krywań (J. Borkowski z przewodnikiem Stanisławem Gąsienicą Byrcynem); Kościelec (M. Zaruski i S. Zdyb); Rohacz Płaczliwy i Ostry (H. Bednarski, J. Lesiecki, L. Loria, M. Zaruski, S. Zdyb i Janusz Żuławski); Rohacz Zielony, Banówka, Spalona i Salatyński Wierch (J. Lesiecki i L. Loria); Mały Kozi Wierch i Zamarła Turnia (J. Lesiecki, L. Loria, M. Zaruski i S. Zdyb); Wielka Buczynowa Turnia (L. Loria, J. Małachowski i S. Zdyb); Wierch Opalony (M. Zaruski i T. Korniłowicz); Kominy Tylkowe; Suchy Zadek i Bobrowiec (J. Lesiecki, L. Loria i Janusz Żuławski); Hlina i Szeroki Upłaz (W. Pawlica i J. Oppenheim z 4 towarzyszami).
W tym roku Zakopiański Oddział Narciarzy zaopatrzył na zimę i urządził jedną izbę w schronisku Towarzystwa Tatrzańskiego w Dolinie Pięciu Stawów Polskich. Również został oddany do celów narciarskich wydzierżawiony przez Zakopiański Oddział Narciarzy szałas na Kalatówkach, po uprzednim zaopatrzeniu go w prymitywne sprzęty i piecyk. Inny szałas, wydzierżawiony przez Oddział na Hali Kondratowej od Zarządu Dóbr Poronin, w celu przerobienia go na schronisko, w parę dni po podpisaniu umowy został zniesiony przez lawinę śnieżną, spadłą ze stoków Giewontu. Dróg narciarskich wyznaczono około 25 km.
W roku tym odbył się pierwszy kurs narciarstwa i przewodnictwa zimowego specjalnie dla przewodników, zakończony wycieczką instrukcyjną na Kościelec. Kurs prowadził M. Zaruski. Przewodników zapisało się czterech.
Rok 1912: Kończysta i Szatan (R. Kordys i J. Maślanka); Wierch Gładki; Wierch Cichy i Wielka Kopa Koprowa (J. Grabowski z towarzyszami); Szeroka Jaworzyńska (L. Lorda i M. Świerz z towarzyszami).
Stosując się do nowego statutu Towarzystwa Tatrzańskiego, Zakopiański Oddział Narciarzy zmienił w tym roku nazwę na: Sekcja Narciarska Towarzystwa Tatrzańskiego.
Oprócz Sekcji Narciarskiej T.T. w tym ożywionym ruchu narciarsko-turystycznym wzięły udział: Karpackie Towarzystwo Narciarzy we Lwowie, Sekcja Narciarska Akademickiego Związku Sportowego w Krakowie i Sekcja Turystyczna Towarzystwa Tatrzańskiego. Tatrzańskie Towarzystwo Narciarzy w Krakowie przyczyniło się do podniesienia estetyki jazdy oraz do spopularyzowania narciarstwa.
Charakterystyczną cechą ostatniego okresu jest podniesienie poziomu tak techniki narciarstwa, jak zimowej turystyki skalnej (idącej w rozwoju swym równorzędnie z turystyką letnią), wcale dokładne i wszechstronne poznanie gór w zimie i planowość działania, wyrażająca się - jak już wyżej zaznaczono - w zaopatrywaniu schronisk na zimę, prowadzeniu kursów, prowadzeniu wycieczek zbiorowych, kształceniu przewodników, wyszukiwaniu i znaczeniu dróg zimowych, wreszcie w całym szeregu wycieczek, które doprowadziły do zdobycia w zimie wszystkich niemal szczytów i przełęczy po stronie polskiej i niemałej ich liczby po stronie węgierskiej.
Wydanie w roku 1913 przez Sekcję Narciarską T.T. "Przewodnika po terenach narciarskich Zakopanego i Tatr Polskich" (z mapą) pióra M. Zaruskiego zamyka ten okres prac pierwszych i ważnych w zakresie zimowej turystyki i narciarstwa.
Nadmienić tu należy, iż jakkolwiek Zakopiański Oddział Narciarzy nie przypisywał nigdy większego znaczenia zawodom narciarskim, od niego wyszła w r. 1909 inicjatywa urządzenia (wspólnie z Krakowskim Kołem Karpackiego Towarzystwa Narciarzy) pierwszych zawodów narciarskich. Zawody te przyszły do skutku w roku 1910. Od urządzenia ich, z powodu złych warunków śniegowych, Oddział wówczas uchylił się. Zawody w roku 1911 również odbyły się za inicjatywą Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy.
Wydaniem pierwszych kart pocztowych z zimowymi widokami wysokogórskimi i szeregiem wieczorów projekcyjnych Zakopiański Oddział Narciarzy niemało przyczynił się do rozszerzenia znajomości Tatr w zimie.
Następny okres przyniesie prawdopodobnie w kierunku tym udoskonalenia jak: urządzenie lepsze, dostatnie, a nawet z pewnym komfortem schronisk, wydawnictwa nowe, znaczenie dróg niektórych, kształcenie nowych przewodników, wreszcie kursy jazdy na nartach i nowe wycieczki.
Sekcja Narciarska Towarzystwa Tatrzańskiego z piątym rokiem swego istnienia (1912), w ciągu którego niemało przeszkód na swej drodze miała do zwalczenia, zakończyła pewien cykl robót wstępnych. Niech mi tu będzie wolno w jej imieniu wyrazić życzenie, ażeby następcy obecnych jej kierowników nie zatracili głównej nici przewodniej wszystkich dotychczasowych prac i usiłowań Sekcji, którą jest obcowanie i walka z pierwotną, dziką tatrzańską przyrodą; ażeby skarbów tej przyrody nie skąpili innym, ucząc ich i uprzystępniając (do pewnego tylko stopnia) Tatry w zimie najszerszym kołom narciarzy-turystów.